de / da Ayrı mı Bitişik mi Yazılır?

Kısa cevap: Bağlaç olan "de/da" her zaman ayrı, bulunma hâli eki olan "-de/-da" her zaman bitişik yazılır. Pratik test: kelimeyi cümleden çıkarın. Cümle hâlâ kuruluyorsa bağlaçtır, ayrı yazılır ("Ben de geleceğim"); anlam bozuluyorsa ektir, bitişik yazılır ("Kalem çantada"). Kuralın tamamı TDK yazım kurallarında yer alır.

Türkçede en sık yapılan yazım hatalarının başında "de/da"nın ayrı mı bitişik mi yazılacağı gelir. İyi haber şu: aslında tek ve basit bir kural var.

Temel kural

• Bağlaç olan "de/da" her zaman ayrı yazılır. "Ayrıca, üstelik, dahi" anlamı katar.
• Bulunma hâli eki olan "-de/-da" her zaman bitişik yazılır. "Nerede?" sorusuna cevap verir, yer bildirir.

Nasıl ayırt ederim?

En kolay yöntem: cümleden çıkarıp deneyin.

• Kelimeyi cümleden atabiliyorsanız ve cümle bozulmuyorsa, o bir bağlaçtır → ayrı yazılır.
• Kelimeyi atınca anlam bozuluyorsa, o bir ektir → bitişik yazılır.

Örnekler

• "Ben de geleceğim." → "Ben geleceğim" hâlâ anlamlı, "de" atılabiliyor → ayrı.
• "Kalem de defter de çantada." → bağlaç → ayrı.
• "Kalem çantada." → "Çanta" nerede bilgisini veriyor, atılamaz → bitişik.
• "Okulda dersteyiz." → yer bildiriyor → bitişik.

Küçük bir ipucu: ünsüz benzeşmesi

Bulunma hâli eki, sert ünsüzden sonra -te/-ta biçimine döner: "kitapta", "sokakta", "ağaçta". Bağlaç olan "de/da" ise hiçbir zaman "te/ta" olmaz; her zaman "de" veya "da" kalır ve ayrı yazılır.

Özet

"de/da"yı cümleden atabiliyorsanız ayrı, atamıyorsanız bitişik yazın. Bu kadar basit.

Metinlerinizdeki "de/da" hatalarını tek tek aramak zorunda değilsiniz. Düzelti'nin yazım denetimi bu tür sık hataları otomatik olarak yakalar ve doğru yazımı önerir.