İntihal Nasıl Önlenir? (Akademik Yazımda Pratik Yollar)

Kısa cevap: İntihalden kaçınmanın yolu, başkasının fikrini ya da cümlesini kaynak göstermeden kendinize mal etmemektir. Bir fikri kendi cümlenize çevirseniz bile atıf yaparsınız; birebir aldığınızda tırnak ve sayfa numarası eklersiniz. En sık görülen intihal, "cümleyi biraz değiştirip atıfı unutmak"tır; oysa kaynağın fikri sizinse bile ondan geldiyse gösterilmelidir. Kurallar YÖK Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Yönergesi'ne dayanır.

İntihal (aşırma), bir başkasının sözünü, fikrini veya çalışmasını kaynak göstermeden kendi ürünüymüş gibi sunmaktır. Çoğu zaman kötü niyetten değil, kuralı bilmemekten kaynaklanır: bir cümleyi birkaç kelime değiştirip aldığında ya da fikri kendi cümlesine çevirdiğinde atıf gerekmeyeceğini sanmak en yaygın yanılgıdır. Bu yazıda hangi durumların intihal sayıldığını ve her birinden nasıl kaçınılacağını sırayla anlatıyoruz.

Hangi durumlar intihal sayılır?

• Birebir kopyalama: bir cümleyi tırnak ve atıf olmadan aynen almak.
• Kısmi değiştirme (mozaik intihal): birkaç kelimeyi eşanlamlısıyla değiştirip cümleyi "kendi cümlem" gibi sunmak.
• Atıfsız fikir aktarımı: cümleyi tümden değiştirseniz bile fikri kaynak göstermeden kullanmak.
• Kendinden intihal: daha önce teslim ettiğiniz bir çalışmayı yeni bir ödevmiş gibi tekrar sunmak.
• Yanlış kaynak gösterme: var olmayan ya da okumadığınız bir kaynağa atıf vermek.

İntihali önlemenin dört yolu

1. Fikri gerçekten kendi cümlenize çevirin

Bir kaynağın fikrini aktarırken cümlenin yapısını ve kelimelerini değil, anlamı kendi ifadenize taşıyın. Sadece birkaç eşanlamlı sözcük değiştirmek yeterli değildir; bu hâlâ intihaldir. Ölçü şudur: kaynağa bakmadan, konuyu anladığınız için yazabiliyor musunuz?

Ortadaki sütun tehlikelidir: kelimeler değişmiş ama cümle hâlâ kaynağa ait. Sağdaki sütunsa fikri anlamış, kendi kurgusuyla yazmış ve atfı korumuştur.

2. Birebir alıntıda tırnak ve sayfa kullanın

Bir cümleyi aynen aktarmanız gerekiyorsa, onu tırnak içine alın ve sayfa numarasıyla atıf yapın:

Roman, "bir şehri anlamak onu yürüyerek tanımaktır" cümlesiyle açılır (Tanpınar, 2019, s. 87).

Tırnak, "bu kelimeler bana ait değil" demenin görünür yoludur. Tırnaksız birebir alıntı, atıf olsa bile eksiktir.

3. Her fikre atıf yapın

En çok gözden kaçan kural budur: fikri kendi cümlenize çevirdiğinizde tırnak gerekmez ama atıf yine gereklidir. Metin içi atıfın yazar sayısına göre nasıl değiştiğini (tek yazar, "vd.", sayfa numarası) metin içi atıf rehberimizde örnekledik.

4. Kaynakçayı eksiksiz tutun

Metinde geçen her kaynak kaynakçada, kaynakçadaki her kaynak metinde bulunmalıdır. Künyelerin kitap, makale ve web için nasıl yazıldığını APA 7 kaynakça rehberimizde bulabilirsiniz.

"Yeniden yazma" ile intihal önleme aynı şey değil

İnternette "intihal önleme = metni yeniden yazdır" gibi bir kısayol dolaşır. Bu yanlıştır ve çoğu zaman mozaik intihal üretir: kelimeler değişir, atıf yine yoktur. Metnin kelimelerini karıştırmak intihali gizlemez; kaynağı doğru göstermek ortadan kaldırır. Doğru sıralama şudur: önce fikri anla, kendi cümlene çevir, sonra atfını koy.

Yazmadan önce ve sonra

Fikri kendi cümlenize çevirirken tıkandığınız yerlerde Düzelti'nin Yeniden Yaz aracı bir başlangıç noktası verir; ama son cümle ve atıf sorumluluğu her zaman sizde kalır: aracın çıktısını kendi ifadenize oturtup kaynağı eklersiniz. Cümlelerinize güvenilir kaynak bulmak, metin içi atfı yerleştirmek ve kaynakçayı hazırlamak için Kaynak Bulucu ve Atıf aracını kullanabilirsiniz. Teslimden önce metnin dilini yazım denetimiyle gözden geçirmeyi unutmayın.

Özet

İntihal, kaynağı olması gerektiği yerde göstermemektir. Fikri kendi cümlenize çevirin ama atfı koruyun; birebir aldığınızda tırnak ve sayfa ekleyin; kaynakçayı metinle bire bir eşleştirin. "Metni yeniden yazdırmak" intihali önlemez, çoğu zaman gizler. Kaynağı dürüstçe göstermek hem etik hem de en kolay yoldur.